عبد الرضا سالار بهزادى

29

بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى )

قضاوتهاى وى ) مراجع در مورد وقايع سالهاى مورد بحث در كتاب حاضر است . سايكس خود در اين سالها اغلب در كرمان و بلوچستان بوده و در بسيارى از وقايع مورد اشاره در اسناد زين العابدين خان اسعد الدوله ارائه شده در اين كتاب ، منجمله در كميسيون مرزى 1313 ه . ق . خود سايكس از بازيگران اصلى بوده است . مطالب كتاب سايكس در بسيارى موارد روشنگر نقاط ابهام اين اسناد و از سوى ديگر اين اسناد خود توضيح دهندهء مسائلى در مورد مطالب كتاب سايكس مىباشند ؛ منجمله در قضيهء شهداد بلوچ كه سرگرد موير انگليسى را در بلوچستان انگليس مجروح نموده و به بلوچستان ايران گريخته بود ، اين اسناد روشن كنندهء مطالب بعضا تحريف شدهء سايكس مىباشند كه به موقع خود در آن مورد توضيح داده شده است . 4 - گذر از ميان ايران بر زينى يدكى نوشتهء خانم الاسى . سايكس ، لندن ، 1898 Through Persia on A Side - Saddle , by Ella . C . Sykes London , 1898 اين كتاب كه توسط خواهر ژنرال سرپرستى سايكس در مورد مسافرتش به ايران نوشته شده است نيز نكاتى جالب را در مورد مطالب اسناد اين كتاب و كميسيون مرزى 1313 روشن مىسازد . خانم سايكس به هنگام تشكيل كميسيون مرزى 1313 ايران و انگليس براى تحديد حدود بلوچستان ايران و بلوچستان انگليس همراه با برادر خود كه در آن زمان كنسول انگليس در كرمان و معاون هيأت انگليسى در اين كميسيون بود به بلوچستان رفت و قسمتى از اين سفرنامه شرح همين كميسيون و حاوى دقايقى است كه تنها نظر و نگاه يك زن قادر به درك و ثبت آنهاست . قسمتهاى مربوط به سفر بلوچستان اين سفرنامه كه متأسفانه هنوز به فارسى ترجمه نشده است ، توسط سركار خانم دكتر منصورهء اتحاديه ( نظام ما فى ) با لطف و محبت صميمانهء ايشان در اختيار نگارنده قرار گرفت . 5 - ايران و قضيهء ايران تأليف جرج ن . كرزن ، ترجمهء غ . وحيد مازندرانى مركز انتشارات علمى و فرهنگى وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالى ، تهران ، 1362 دو جلد . اين كتاب كه بعنوان يكى از مهمترين اسناد روشنگر سياستهاى انگليس در مورد ايران شناخته شده است در 1890 توسط نايب السلطنهء آيندهء هندوستان و وزير امور خارجهء انگليس در سالهاى بعد از جنگ جهانى اول و از طراحان اصلى قرارداد 1919 نوشته شده است . كرزن به هنگام تأليف اين كتاب كه پس از مسافرتى به ايران بعنوان خبرنگار روزنامهء تايمز لندن بدان مبادرت ورزيد خود به بلوچستان مسافرت ننموده بود ، لذا در اين كتاب تنها به نقل مطالب ساير انگليسيها كه با بلوچستان و وقايع آن آشنايى بيشترى داشتند اكتفا نموده است .